Nowe Metody Partycypacyjnego Planowania Infrastruktury Transportowej

W oparciu o unikatowe doświadczenia partnerów i lidera, projekt ma na celu przygotowanie, przetestowanie i wdrożenie nowych rozwiązań do efektywniejszych konsultacji społecznych. Efektem projektu będzie przetestowana w działaniach pilotażowych metodyka wraz z narzędziami (w tym informatycznymi), która usprawni planowanie infrastruktury transportowej dzięki zapewnieniu efektywnego udziału obywateli i organizacji obywatelskich w procesach podejmowania decyzji.

Nowe narzędzia uwzględnią czynniki, które do tej pory umykały, jak przestrzenny zasięg interesów i długoterminowe konsekwencje decyzji, oraz ograniczą niekorzystny wpływ cech indywidualnych i grupowych, które szkodziły partycypacji (czynniki psychologiczne i kulturowe umożliwiające osiągnięcie nieuzasadnionej, dominującej pozycji). W procesie planowania przestrzeni wykorzystamy m. in. geowizualizację, nowoczesne rozwiązania informatyczne stymulujące merytoryczną debatę, oraz informacje o lokalizacji uczestników procesu planowania. Projekt stanowi bezpośrednią odpowiedź na potrzebę pilnego udoskonalenia dotychczasowych metod partycypacji i lepszego wpisania ich w proces planowania długoterminowego zgłaszane po stronie inwestorskiej, organizacji obywatelskich i lokalnych społeczności.

Kontrpoduktywność obecnych metod wynika m.in. z tego, że przez wielu gospodarzy infrastruktury są stosowane w celu wywiązania się z wymogów prawnych. Ponadto, w środowisku zurbanizowanym, nie pozwalają na zebranie do badania opinii reprezentantywnej grupy mieszkańców. Spowalnia to realizację, obniża jakość i efektywność prac nad często kluczowymi projektami, a także antagonizuje partnerów społecznych. Dotychczasowe formuły konsultacji społecznych są nieskuteczne, co przemawia za jak najszybszą poprawą sytuacji, szczególnie w obliczu nowej perspektywy UE.

Budujemy na wieloletnich doświadczeniach…

Wysiłki w tym kierunku podejmowane były m.in. przez polski oddział ONZ ds. Środowiska (UNEP/GRID) oraz norweskie agencje kolejowe i drogowe (m.in. w projekcie Metode21), a także Urząd Miasta Płock. Dzięki nawiązaniu współpracy z tymi instytucjami możemy w projekcie połączyć najlepsze doświadczenia, rozwinąć je i wdrożyć w ramach opracowanych narzędzi. Część pracy w tym zakresie została już poczyniona dzięki przyznanemu PTSP grantowi Fundacji Batorego – odbyły się dwie wizyty w Oslo, podczas których przeprowadzono spotkania warsztatowe poświęcone wymianie doświadczeń oraz identyfikacji wyzwań partycypacji w Polsce i Norwegii.
Ogromnym doświadczeniem w zakresie partycypacji i jej metod może pochwalić się pozyskany przez PTSP norweski partner Subito! Research&Futures, którego zespół realizował prestiżowe projekty z tego zakresu na przestrzeni ponad 20 lat.

… świadomi rozmiarów wyzwania

Realizacja projektu była szansą na przełamanie pasma nieefektywnych, krótkowzrocznych partycypacji i lepszego ich wpisania w proces długoterminowego planowania w Polsce, a więc włączenia społeczeństwa w procesy kształtowania polityk publicznych i w procesy podejmowania decyzji dotyczących spraw lokalnych i krajowych.

UM Płock (partner pilotażu) mierzy się m.in. z wyzwaniem znaczących różnic w ocenie proponowanych rozwiązań komunikacyjnych przez mieszkańców. Chce w sposób łączący konsultacje społeczne i analizę danych (evidence based policy) zaplanować nowe inwestycje w infrastrukturę i tabor oraz optymalizację tras. Zdaniem partnera, dotychczas stosowane tradycyjne narzędzia partycypacji (ankiety, spotkania z mieszkańcami) nie przyniosły rozwiązania tych problemów. Dzięki wkładowi UM Płock (dostarczającego dorobek inwentaryzacji i zarządzania danymi przestrzennymi) oraz dostępowi do doświadczeń UNEP/GRID, wykorzystaliśmy i rozwinęliśmy najnowsze osiągnięcia w zakresie partycypacyjnego planowania przestrzeni z wykorzystaniem informatycznych narzędzi wizualizacji zasobów przestrzennych.

Dane przestrzenne w służbie wspólnoty lokalnej

Geopartycypacja to krok naprzód w stosunku do tradycyjnych konsultacji społecznych: pozwala na uproszczenie i usprawnienie procesu konsultacji, ponieważ omawia się realne zmiany w otoczeniu mieszkańców. Chcemy połączyć geowizualizacje stosowane od lat przez urbanistów z procesem konsultacyjnym lepiej angażującym społeczność lokalną, tym samym wprowadzając do polskiej praktyki planowania infrastruktury nowoczesne narzędzia, które w innych krajach stają się normą. W efekcie można podjąć merytoryczną dyskusję, ograniczając wpływ niemerytorycznych, a zazwyczaj najgłośniejszych głosów jednostek czy grup nacisku. Choć w Polsce podejmowano już próby wdrożenia geowizualizacji i metody scenariuszowej w partycypacyjnym planowaniu przestrzeni (pierwsze publikacje od 2007 r.), dotychczasowe projekty nie przełożyły się na upowszechnienie tych narzędzi, miały charakter incydentalny.

Foresight i partycypacja

Nowe rozwiązania chcemy wpisać w proces planowania długoterminowego, którego podwaliny metodologiczne powstawały w armii USA (RAND/DARPA) i od początku nastawione były na partycypacyjność procesu.
Reprezentowany w Polsce przez PTSP największy na świecie think-tank foresightowy The Millennium Project stanowi wsparcie metodologiczne projektu. Metodologia ta, stale rozwijana przez PTSP, pozwoli na wykorzystanie zbiorowej inteligencji aktorów społecznych przy jednoczesnym zachowaniu ustrukturyzowanej, czysto merytorycznej dyskusji uwzględniającej długoterminowe konsekwencje decyzji. Będziemy także wykorzystywać doświadczenia Norweskich Kolei z trwającego projektu Metode21, zorientowanego na budowanie długoterminowych scenariuszy i ich przekładanie na bieżącą strategię rozwoju.

Zebrani w projekcie partnerzy dają nadzieję na opracowanie nowatorskiej w skali kraju metodologii, która w przyszłości stać się może nowym standardem partycypacji społecznej wysokiej jakości, wspierającej dojrzały proces planowania długoterminowego przy inwestycjach infrastrukturalnych i nie tylko. Nowy standard to nie tylko rozszerzenie partycypacji o nowe grupy społeczne (np. aktywizacja jednostek pomocniczych samorządu terytorialnego), ale także podniesienie efektywności całego procesu – tak, aby sprawnie (szybko, bez zbędnych kosztów i unikając konfliktów) uzyskiwać wartościowy wkład społeczeństwa w proces kształtowania infrastruktury, uzyskując zadowalający strony konsensus.

Chcesz dowiedzieć się więcej?